Từ điển 50+ thuật ngữ stablecoin và DeFi thường gặp. Mỗi định nghĩa bằng tiếng Việt, có context thực tế. Bookmark trang này để tra cứu nhanh khi đọc bài về stablecoin và DeFi.
🔤A – E
AMM — Automated Market Maker
Sàn giao dịch phi tập trung dùng thuật toán (thường là công thức x×y=k) thay vì order book để định giá. Uniswap, Raydium, Curve là AMM. Người dùng swap token trực tiếp với liquidity pool, không cần counterparty.
APY — Annual Percentage Yield
Lãi suất hàng năm đã bao gồm lãi kép (compound interest). Khác với APR (không có lãi kép). Khi supply PYUSD vào Aave với APY 6%, sau 1 năm bạn có 106 PYUSD (nếu rate không đổi).
Attestation
Xác nhận của bên thứ ba (kiểm toán độc lập) rằng tổng supply stablecoin = tổng reserve tại một thời điểm. Ít toàn diện hơn full audit nhưng thường xuyên hơn. PYUSD: monthly attestation bởi Withum.
Collateral
Tài sản thế chấp. Trong DeFi lending, bạn lock collateral (ETH, USDC) để borrow token khác. Nếu collateral giảm giá dưới ngưỡng, bị thanked toán (liquidation). DAI được tạo ra bằng cách lock ETH làm collateral.
De-peg
Khi giá stablecoin lệch khỏi mục tiêu $1.00. De-peg nhỏ ($0.99–$1.01) là bình thường trong AMM. De-peg lớn (<$0.95 hoặc >$1.05) là sự kiện đáng lo. UST de-peg catastrophic (xuống $0.001) là thất bại hoàn toàn.
DeFi — Decentralized Finance
Hệ sinh thái ứng dụng tài chính (vay, cho vay, giao dịch, đầu tư) chạy trên smart contracts không cần intermediary. Aave, Uniswap, Curve, Kamino là DeFi protocols. Xem thêm: DeFi là gì.
🔤F – L
Fiat-backed stablecoin
Stablecoin được đảm bảo bởi tiền pháp định (fiat) thực trong tài khoản ngân hàng hoặc T-Bills. USDT, USDC, PYUSD đều là fiat-backed. 1 token = $1 thực trong reserve.
Freeze / Blacklist
Chức năng trong smart contract cho phép issuer chặn địa chỉ cụ thể gửi hoặc nhận token. Regulated stablecoin (PYUSD, USDC) có chức năng này theo yêu cầu của regulator (NYDFS, OFAC). DAI không có chức năng freeze.
Gas fee
Phí trả cho mạng blockchain để xử lý transaction. Ethereum gas phí $2–15 tùy congestion. Solana gas <$0.001. Tron TRC-20 gas ~$1. Gas fee là lý do chính ảnh hưởng đến choice giữa chains.
Impermanent Loss (IL)
Mất giá trị so với simple hold khi cung cấp liquidity vào AMM pool do tỷ lệ giá thay đổi. Với stablecoin pairs (PYUSD/USDC), IL gần bằng 0. Với volatile pairs (ETH/USDC), IL có thể đáng kể. Xem: Phân tích IL stablecoin.
Liquidity Pool
Pool chứa 2 (hoặc nhiều) token trong smart contract AMM. Traders swap qua pool, LP (liquidity providers) cung cấp token vào pool và earn trading fees. PYUSD/USDC pool trên Raydium là ví dụ.
🔤M – R
Mint / Burn
Mint = tạo thêm token mới (khi người dùng mua và deposit USD). Burn = tiêu hủy token (khi người dùng redeem lấy USD lại). Paxos mint PYUSD khi nhận $1 USD; burn khi issuer trả lại $1.
Oracle
Service cung cấp dữ liệu giá từ thế giới thực vào smart contract. Chainlink, Pyth là oracle providers. DeFi lending dùng oracle để biết giá collateral và quyết định liquidation. Oracle failure là rủi ro quan trọng.
Over-collateralization
Yêu cầu collateral giá trị cao hơn số stablecoin được tạo ra. DAI: cần $150 ETH để mint $100 DAI. Oversecured nhằm absorb biến động giá của collateral trước khi peg bị ảnh hưởng.
Peg
Giá mục tiêu của stablecoin. PYUSD, USDT, USDC đều có peg $1.00 USD. Peg được duy trì qua arbitrage mechanism: khi giá lệch khỏi $1, arbitrageur trade để đưa về $1.
Reserve
Tài sản thực mà issuer giữ để đảm bảo mỗi token có thể redeem 1:1. PYUSD reserve: T-Bills ngắn hạn Mỹ + cash. Reserve quality và transparency là yếu tố đánh giá stablecoin. Xem: Reserve PYUSD.
🔤S – Z
Slippage
Chênh lệch giữa giá kỳ vọng và giá thực tế khi swap. Slippage cao khi pool liquidity thấp hoặc swap amount lớn. Với PYUSD/USDC swap $1,000: slippage <0.1%. Với $500,000: slippage có thể 0.5–2%.
Smart Contract
Chương trình tự thực thi trên blockchain khi điều kiện được đáp ứng, không cần intermediary. PYUSD ERC-20 là smart contract. Aave, Uniswap đều là smart contracts. Code public, immutable (trừ upgradeable proxy).
Supply Controller
Role trong PYUSD smart contract có quyền mint và burn token. Được kiểm soát bởi Paxos. Chỉ Paxos mới có thể tạo thêm hoặc tiêu hủy PYUSD.
T-Bills (U.S. Treasury Bills)
Trái phiếu ngắn hạn của Bộ Tài chính Mỹ, kỳ hạn 4–52 tuần. Risk-free rate, đảm bảo bởi chính phủ Mỹ, liquidity cao nhất thế giới ($600B+/ngày). PYUSD reserve ~90% T-Bills.
TVL — Total Value Locked
Tổng giá trị tài sản đang được lock trong DeFi protocol. Kamino TVL $2B+ nghĩa là $2B tài sản đang trong Kamino smart contracts (supply + collateral). TVL cao hơn thường = protocol an toàn hơn và liquidity tốt hơn.
Wipe / Wipe Frozen Address
Chức năng trong PYUSD contract cho phép xóa toàn bộ số dư tại địa chỉ đã bị freeze. Thực hiện theo lệnh tòa án hoặc OFAC. Cực kỳ hiếm sử dụng — chỉ trong các vụ hack hoặc fraud lớn.
🇻🇳Từ đặc thù Việt Nam
P2P (Peer-to-peer trading tại VN)
Mua bán crypto trực tiếp giữa cá nhân, thường qua Binance P2P hoặc OKX P2P, thanh toán qua chuyển khoản ngân hàng. Phổ biến nhất tại VN để convert VND ↔ USDT.
Off-ramp
Quá trình convert crypto/stablecoin về tiền pháp định (VND). Tại VN thường qua P2P sàn. Off-ramp PYUSD → VND: Binance P2P, OKX P2P.
On-ramp
Quá trình mua crypto/stablecoin bằng tiền pháp định (VND). Tại VN: Binance P2P VND → USDT, sau đó swap sang PYUSD.
❓Câu hỏi thường gặp
📚Tài liệu tham khảo
- Uniswap (2021). DeFi Terminology Guide. uniswap.org
- Aave (2025). Risk and Terminology Documentation. docs.aave.com
- Coingecko (2024). Crypto Glossary. coingecko.com/en/glossary